Hành trình qua cánh đồng chết là cuốn hồi ký đầy ám ảnh của Chanrithy Him, một người phụ nữ đã sống sót sau nạn diệt chủng Khmer Đỏ. Xuất bản lần đầu năm 2000 với tựa gốc When Broken Glass Floats, cuốn sách nhanh chóng được đón nhận và so sánh với những tác phẩm viết về Holocaust. Ấn bản tiếng Việt do dịch giả Mịch La chuyển ngữ, cùng lời giới thiệu của Tiến sĩ Mark A. Ashwill, mang đến cho độc giả Việt Nam một góc nhìn chân thực về những năm tháng kinh hoàng dưới chế độ Pol Pot.
Tổng quan về sách Hành trình qua cánh đồng chết
Chanrithy Him, tác giả của cuốn hồi ký, từng là một cô bé 4 tuổi khi chiến tranh bắt đầu lan đến gia đình cô ở Cambodia. Trong suốt 4 năm dưới chế độ Khmer Đỏ (1975–1979), cô đã chứng kiến và trải qua những mất mát không tưởng: cha bị hành quyết, mẹ và các anh chị em lần lượt qua đời vì bệnh tật và đói khát. Cuốn sách là tập hợp những ký ức được kể lại một cách chậm rãi, chi tiết, nhằm phơi bày tội ác của Pol Pot và đồng bọn, đồng thời là tiếng nói thay cho hàng triệu nạn nhân không còn cơ hội lên tiếng.
Tác phẩm gồm 20 chương chính, cùng Lời giới thiệu, Lời cảm tạ và Tựa. Độc giả được khuyến khích đọc trọn vẹn những phần phụ này để cảm nhận đầy đủ mạch cảm xúc và thông điệp của tác giả. Giáo sư Mark A. Ashwill, người viết lời giới thiệu cho ấn bản tiếng Việt, nhấn mạnh vai trò của Việt Nam trong việc chấm dứt chế độ diệt chủng, đồng thời bày tỏ sự biết ơn khi câu chuyện của Chanrithy đến được với bạn đọc Việt.
Hành trình sống sót qua những năm tháng Khmer Đỏ
Gia đình tan vỡ và những mất mát
Chanrithy bắt đầu câu chuyện bằng bức tranh gia đình hạnh phúc với bố mẹ và bảy anh chị em. Nhưng khi chiến tranh lan rộng, họ buộc phải di tản liên tục từ Takeo lên Phnom Penh rồi ngược lại. Hai người anh của cô đã qua đời vì thiếu thuốc men trong giai đoạn này. Năm 1972, cả nhà tạm lánh ở Phnom Penh, nơi bố cô học y để tự cứu chữa cho gia đình. Thế nhưng, ngày 17 tháng 4 năm 1975, Khmer Đỏ chiếm thủ đô, mở ra những năm tháng địa ngục.
Sau khi bị đuổi khỏi thành phố, gia đình Thy trở về quê nội. Tại đây, cha cô bị Khmer Đỏ lừa đi “định hướng” và giết hại dã man bằng cuốc. Từ đó, những người còn lại bị đưa vào các trại lao động cưỡng bức, nơi họ phải làm việc quần quật trong điều kiện khắc nghiệt, thiếu thức ăn và nước sạch. Đói khát buộc họ phải ăn cỏ dại, chuột và côn trùng. Bệnh tật hoành hành mà không có thuốc men, khiến nhiều người chết dần chết mòn. Mẹ của Chanrithy cũng bị ném vào giếng chôn sống khi đã kiệt sức vì bệnh. Tổng cộng, một nửa số thành viên trong gia đình cô đã bỏ mạng dưới chế độ Pol Pot.
Biểu tượng mảnh chai nổi – niềm tin vào cái thiện
Giữa những đau thương, người chị gái Chea đã truyền cho Chanrithy một niềm tin từ văn hóa dân gian: “Khi mảnh chai nổi lên, cái thiện sẽ chiến thắng.” Hình ảnh mảnh chai vỡ (tượng trưng cho cái ác) tạm thời nổi lên, nhưng rồi quả bí (cái thiện) sẽ nổi lên thay thế. Lời hứa với chị – sẽ học ngành y để giúp đỡ mọi người – đã trở thành động lực để Chanrithy sống sót. Sau này, cô trở thành bác sĩ y khoa, giữ trọn lời hứa năm xưa.
Đánh giá chung về cuốn sách
Điểm mạnh
Điểm nổi bật nhất của cuốn hồi ký là tính chân thực đến tàn nhẫn. Chanrithy kể lại từng chi tiết một cách khách quan, không tô vẽ, khiến người đọc như sống cùng những năm tháng đó. Ngòi bút của cô cũng đan xen những khoảnh khắc ấm áp của tình người, lòng tốt hiếm hoi giữa thời loạn lạc, từ đó làm nổi bật thông điệp về hy vọng và sức mạnh tinh thần.
Bên cạnh đó, cuốn sách còn cung cấp bối cảnh lịch sử quan trọng, giúp độc giả hiểu rõ hơn về nạn diệt chủng Cambodia – một sự kiện ít được biết đến so với Holocaust. Lời giới thiệu của Tiến sĩ Ashwill cũng góp phần kết nối câu chuyện với vai trò của Việt Nam, tạo thêm chiều sâu cho tác phẩm.
Hạn chế
Với những độc giả nhạy cảm, một số đoạn miêu tả cảnh chết chóc, tra tấn có thể gây ám ảnh quá mức. Ngoài ra, do là hồi ký cá nhân, cuốn sách không đi sâu vào phân tích chính trị hay nguyên nhân lịch sử, điều này có thể khiến một số người đọc mong muốn có cái nhìn tổng quan hơn. Tuy nhiên, đây cũng chính là đặc trưng của thể loại hồi ký – tập trung vào trải nghiệm cá nhân hơn là học thuật.
Tóm lại, Hành trình qua cánh đồng chết là một cuốn sách đáng đọc, không chỉ để hiểu về quá khứ đau thương của Cambodia mà còn để trân trọng giá trị của hòa bình và lòng trắc ẩn. Đây là tiếng nói mạnh mẽ nhắc nhở thế giới đừng bao giờ quên những tội ác diệt chủng, và hãy luôn đứng về phía công lý.
