Tham khảo sách: Đinh Trang Mộng
“Đinh Trang Mộng” là một trong những tác phẩm gây chấn động của văn học đương đại Trung Quốc. Nhà văn Diêm Liên Khoa đưa độc giả vào thế giới của thôn Đinh Trang, nơi đại dịch AIDS hoành hành và nhân tính bị thử thách đến tận cùng.
Người kể chuyện là một linh hồn nhỏ bé
Điểm đặc biệt đầu tiên của tiểu thuyết nằm ở ngôi kể. Câu chuyện được thuật lại bởi Tiểu Cường, một cậu bé mới 12 tuổi và đã chết vì trúng độc. Linh hồn non nớt này quan sát ông nội Đinh Thủy Dương và cả thôn làng, từ đó dựng nên bức tranh toàn cảnh về bi kịch của Đinh Trang.
10 năm trước, cha của Tiểu Cường là Đinh Huy từng là đầu nậu máu lớn nhất vùng. Chính việc bán máu ồ ạt, thiếu kiểm soát đã gieo rắc virus chết người cho dân làng. Trớ trêu thay, Tiểu Cường lại chết oan vì mối thù từ quá khứ của cha mình.
Đinh Trang Mộng – Lời kể của một người đã chết và cơn cuồng bán máu
Mọi chuyện bắt đầu khi Trưởng phòng Cao từ huyện về thôn, yêu cầu ông Đinh Thủy Dương – một người có học, quản việc đánh chuông trường – vận động dân làng bán máu để thoát nghèo. Ông Đinh đã thuyết phục mọi người bằng lập luận: “Máu cũng như nước suối, càng bán lại càng đầy”.
Ban đầu, người dân bán máu tại trạm chính phủ, nhưng với thể thức cứng nhắc, lợi nhuận thấp. Đinh Huy nhanh chóng mở trạm máu riêng, thu mua với giá cao hơn và không giới hạn số lượng. Việc làm giàu quá dễ khiến cả làng đua nhau bán máu, bất chấp các quy định về vệ sinh. Kim tiêm dùng chung, túi máu tái sử dụng, pha bia vào máu… tất cả đã biến Đinh Trang thành ổ dịch. Mười năm sau, cả thôn đặc quánh mùi tử thi.
Trước tình hình đó, bên trên yêu cầu tập trung người bệnh vào trường tiểu học để cách ly. Chính tại nơi này, sự xuống cấp của đạo đức được phơi bày trần trụi. Những con người cận kề cái chết vẫn tranh giành quyền lực, trộm cắp, lừa gạt nhau. Họ lập ra những quy định ngớ ngẩn, kẻ vi phạm sẽ bị nguyền rủa tám đời tổ tông. Bi ai thay, khi cái chết cận kề, con người vẫn không ngừng bon chen.
Đinh Huy – chân dung kẻ thủ ác đạo mạo
Nhân vật đáng sợ nhất trong tác phẩm chính là Đinh Huy. Từ một nông dân, hắn trở thành doanh nhân rồi cán bộ huyện, ngủ trong căn phòng chất đầy tiền. Tiền của Đinh Huy kiếm được từ máu, từ quan tài, từ mồ mả và từ cả niềm tin của dân làng.
Khi số người chết tăng, Đinh Huy chuyển sang kinh doanh quan tài. Huyện cấp phát quan tài miễn phí cho mỗi người chết, nhưng Đinh Huy giữ lại bán cho thôn khác, còn dân Đinh Trang phải mua với giá cắt cổ. Hắn tổ chức hẳn những xưởng sản xuất quan tài quy mô lớn vì “bệnh nhiệt mãi không kết thúc”.
Khi nguồn chết cũng cạn, Đinh Huy bắt đầu dắt mối duyên âm. Chính Tiểu Cường cũng bị ép kết duyên với một cô gái khuyết tật – con gái Chủ tịch huyện – để Đinh Huy có thêm lợi thế chính trị. Những đoạn đối thoại giữa Đinh Huy và cha mình phơi bày bản chất trơ trẽn: “Con là người ăn lương, thay Chính phủ làm việc tốt ngàn năm có một vì nhân dân”.
Kết cấu vòng tròn và những giấc mơ tiên tri
Diêm Liên Khoa xây dựng Đinh Trang Mộng với một kết cấu khá đặc biệt. Tác phẩm được chia thành nhiều quyển. Trong đó, Quyển 1 lấy chất liệu từ Sáng Thế Ký, với ba giấc mơ của quan Chánh chước tửu, quan Chánh ngự thiện và vua Pharaoh.
Sau phần mở đầu, bảy quyển còn lại vận động theo vòng mùa: thu – đông – xuân – hạ – hạ – hạ – thu. Cách sắp xếp này tạo cảm giác thời gian đang quay thành một vòng tròn. Đồng thời, nó cũng gợi ra một chu kỳ của bệnh tật, cái chết và sự hủy diệt.
Bên cạnh đó, mỗi quyển đều xuất hiện những giấc mơ của ông Đinh Thủy Dương. Chúng không chỉ làm câu chuyện thêm kỳ ảo mà còn mang tính dự báo. Nhiều giấc mơ dường như báo trước những tai họa sắp xảy ra tại Đinh Trang.
Đặc biệt, việc sử dụng hình ảnh giải mộng từ Kinh Thánh khiến người đọc phải suy nghĩ. Ai sẽ là người giải mã những giấc mơ của Đinh Trang? Có lẽ, chính độc giả phải tự tìm lời giải sau từng biểu tượng và biến cố trong tác phẩm.
Nỗi đau của người cầm bút
Để viết Đinh Trang Mộng, Diêm Liên Khoa đã có khoảng 10 năm chuẩn bị và thai nghén ý tưởng. Trong thời gian đó, ông thực hiện nhiều chuyến đi thực tế. Ông tiếp cận những vùng nông thôn có nhiều bệnh nhân AIDS để tìm hiểu câu chuyện phía sau dịch bệnh.
Qua quá trình ấy, nhà văn nhận ra một thực tế đau lòng. Tại nhiều vùng nông thôn Trung Quốc, HIV không chỉ lây lan qua quan hệ tình dục hay các tệ nạn xã hội. Hoạt động bán máu thiếu an toàn cũng góp phần tạo nên một thảm họa lớn.
Nhiều nông dân nghèo bán máu vì muốn cải thiện cuộc sống. Tuy nhiên, khi quy trình lấy và xử lý máu không bảo đảm an toàn, hậu quả trở nên vô cùng nghiêm trọng. Từ khát vọng kiếm thêm thu nhập, cả cộng đồng dần phải đối mặt với bệnh tật và cái chết.
Chính thực tế ấy trở thành chất liệu quan trọng cho Đinh Trang Mộng. Vì vậy, tác phẩm không chỉ kể một câu chuyện hư cấu. Phía sau nó còn là nỗi đau của những con người từng bị cuốn vào cơn sốt bán máu.
Ý nghĩa chữ “Mộng” trong Đinh Trang Mộng
Chữ “Mộng” trong tên sách mang nhiều tầng ý nghĩa. Trước hết, đó là những giấc mơ xuất hiện liên tục trong câu chuyện. Những giấc mơ của Đinh Thủy Dương thường gắn với các dấu hiệu bất thường và những biến cố sắp xảy ra.
Tuy nhiên, “mộng” không chỉ là giấc mơ khi con người ngủ.
Đó còn là giấc mộng đổi đời của những người nông dân nghèo. Họ bán máu với hy vọng có thêm tiền và một cuộc sống tốt hơn. Với Đinh Huy, đó lại là giấc mộng làm giàu từ hoạt động buôn bán máu.
Trong khi đó, những người mắc bệnh lại có một mong muốn đơn giản hơn. Họ chỉ muốn tiếp tục sống như những người bình thường.
Thế nhưng, phần lớn những giấc mộng ấy đều tan vỡ.
Giấc mộng làm giàu và cái giá phải trả
Đinh Trang từng mơ về tiền bạc và sự sung túc. Khi phong trào bán máu bùng lên, người dân bắt đầu có thêm thu nhập. Một số gia đình xây nhà mới và mua sắm những thứ trước đây họ không thể có.
Thoạt nhìn, cuộc sống dường như đang tốt đẹp hơn.
Thế nhưng, cái giá phải trả lại quá lớn. Dịch bệnh âm thầm lan rộng trong làng. Sau những căn nhà mới là ngày càng nhiều đám tang và những ngôi mộ.
Sự đối lập này tạo nên một trong những hình ảnh đau đớn nhất của Đinh Trang Mộng. Người dân dùng chính máu của mình để đổi lấy tiền. Sau đó, họ dùng số tiền ấy để xây dựng một cuộc sống tốt hơn. Nhưng cuối cùng, nhiều người lại không còn đủ thời gian để tận hưởng cuộc sống đó.
Qua nghịch lý này, Diêm Liên Khoa đặt ra một câu hỏi lớn:
Nếu sự giàu có phải đánh đổi bằng sinh mạng con người, liệu đó còn có thể được xem là phát triển?
Đinh Trang Mộng và bi kịch của lòng tham
Bệnh AIDS là trung tâm của câu chuyện, nhưng Đinh Trang Mộng không chỉ nói về dịch bệnh. Sâu hơn, tác phẩm còn cho thấy sức tàn phá của lòng tham.
Ban đầu, nhiều người bán máu vì nghèo. Mong muốn kiếm tiền của họ hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, khi máu trở thành một món hàng, mọi thứ bắt đầu thay đổi.
Một số người nhìn thấy cơ hội làm giàu. Vì lợi nhuận, họ sẵn sàng bỏ qua những nguy cơ đối với sức khỏe và tính mạng của người khác. Hậu quả là cả một cộng đồng phải trả giá.
Qua đó, Diêm Liên Khoa không chỉ viết về bệnh tật. Ông còn đặt vấn đề về tiền bạc, trách nhiệm và giới hạn đạo đức của con người.
Con người trước cái chết
Một điểm đáng chú ý khác của Đinh Trang Mộng là cách tác phẩm miêu tả con người khi đứng trước cái chết.
Các nhân vật không được chia đơn giản thành người tốt và kẻ xấu. Trái lại, họ có nhiều mặt khác nhau. Có người ích kỷ nhưng vẫn khao khát được sống. Có người tham lam, nhưng đồng thời cũng là nạn nhân của nghèo đói.
Ngay cả khi biết thời gian của mình không còn nhiều, họ vẫn yêu, ghen tuông và tranh giành. Họ cũng tiếp tục hy vọng vào một điều gì đó tốt đẹp hơn.
Nhờ vậy, nhân vật trong Đinh Trang Mộng hiện lên rất gần với con người thật. Họ có điểm đáng trách, nhưng cũng có những nỗi đau khiến người đọc khó lòng phán xét.
Vì sao Đinh Trang Mộng khiến người đọc ám ảnh?
Đinh Trang Mộng không phải một cuốn sách nhẹ nhàng. Bầu không khí trong truyện luôn nặng nề bởi bệnh tật và cái chết. Tuy nhiên, chính điều đó tạo nên sức mạnh của tác phẩm.
Diêm Liên Khoa không cố làm cho bi kịch trở nên đẹp đẽ. Thay vào đó, ông để người đọc nhìn thẳng vào hậu quả của nghèo đói, lòng tham và sự vô trách nhiệm.
Càng về cuối, Đinh Trang càng giống một ngôi làng đang biến mất. Những giấc mơ đổi đời ban đầu cũng dần trở thành một ký ức cay đắng.
Tuy vậy, tác phẩm vẫn có những khoảnh khắc cho thấy con người muốn sống. Ngay trong hoàn cảnh tuyệt vọng, họ vẫn tìm kiếm tình yêu, sự gần gũi và một chút hạnh phúc còn sót lại.
Chính sự đối lập giữa sống và chết khiến câu chuyện trở nên day dứt.
Đinh Trang Mộng – một cuốn sách đẹp theo cách đau đớn
Sau khi khép lại Đinh Trang Mộng, điều còn đọng lại không chỉ là câu chuyện về một đại dịch. Người đọc còn nhớ đến một ngôi làng từng có những ước mơ rất bình thường.
Người dân muốn thoát nghèo. Họ muốn có tiền, xây nhà và sống tốt hơn. Thế nhưng, con đường mà họ lựa chọn lại dẫn cả cộng đồng đến một bi kịch lớn hơn.
Vì vậy, Đinh Trang Mộng giống như một lời cảnh báo về cái giá của lòng tham. Đồng thời, tác phẩm cũng cho thấy sự mong manh của con người trước tiền bạc, bệnh tật và cái chết.
Những giấc mơ xuất hiện xuyên suốt cuốn sách không có một lời giải duy nhất. Diêm Liên Khoa chỉ đưa ra các dấu hiệu, hình ảnh và biến cố.
Cuối cùng, người phải giải mã giấc mộng ấy chính là độc giả.
Và khi câu chuyện kết thúc, câu hỏi còn lại có lẽ không chỉ dành cho Đinh Trang:
Con người sẵn sàng đánh đổi bao nhiêu để có được cuộc sống mà mình mong muốn?
Tham khảo sách: Đinh Trang Mộng
