Review sách Đường vào khoa học của tôi khám phá một cuốn hồi ký đặc biệt của Giáo sư Tôn Thất Tùng. Tác phẩm nhỏ nhưng truyền tải trọn vẹn tinh thần lạc quan, lòng yêu nước và trí tuệ bách khoa của một nhà khoa học lớn.
Đường vào khoa học của tôi – Có con đường nào đẹp đến thế!: Hồi ký của ai?
Cuốn sách là hồi ký của Giáo sư Tôn Thất Tùng (1912–1982), người đặt nền móng cho phương pháp cắt gan có kế hoạch. Tác phẩm ghi lại mối liên hệ giữa cuộc đời khoa học và cuộc đời chính trị của ông. Được Đại tướng Võ Nguyên Giáp viết lời giới thiệu vào mùa xuân năm 1977, cuốn hồi ký hướng đến thế hệ trẻ đang bước vào con đường nghiên cứu.
Nội dung sách không khô khan như tên gọi. Với lối kể chuyện giản dị, gần gũi, Giáo sư Tôn Thất Tùng đưa người đọc trở lại những năm tháng ông còn là một chàng trai trẻ đứng trước câu hỏi lớn: mình sẽ sống như thế nào và sẽ đi con đường nào?
Khoa học trong hồi ký của ông vì thế không chỉ là phòng thí nghiệm, những trang tài liệu hay các ca phẫu thuật. Đó còn là sự tò mò trước thế giới, là tinh thần dám đặt câu hỏi và đặc biệt là khả năng kiên trì theo đuổi một vấn đề đến cùng.
Con đường đến với y học bắt đầu từ những câu hỏi
Điều thú vị nhất trong Đường vào khoa học của tôi là người đọc có thể nhìn thấy một nhà khoa học lớn trước khi ông trở thành một tên tuổi lớn.
Tôn Thất Tùng không kể về mình bằng giọng điệu của một người đứng trên đỉnh cao nhìn xuống. Ông kể về những băn khoăn, lựa chọn và cả những khó khăn của một thanh niên đang tìm kiếm con đường phù hợp với bản thân.
Chính cách kể ấy khiến cuốn sách trở nên gần gũi với người trẻ.
Không phải ai khi bắt đầu cũng biết chính xác mình muốn trở thành người như thế nào. Có những con đường chỉ dần xuất hiện khi chúng ta đủ tò mò để tìm hiểu, đủ kiên nhẫn để thử và đủ nghiêm túc để theo đuổi điều mình tin là có ý nghĩa.
Với Tôn Thất Tùng, y học dần trở thành con đường như thế.
Ông quan sát, học hỏi và không dễ dàng chấp nhận những điều đã được xem là hiển nhiên. Từ tinh thần ấy hình thành nên tư duy của một người làm khoa học: không chỉ tiếp nhận kiến thức, mà còn phải đặt câu hỏi về kiến thức.
Làm khoa học không chỉ cần thông minh
Một trong những điều đáng nhớ nhất sau khi đọc cuốn hồi ký là cảm giác rằng thành tựu khoa học hiếm khi xuất hiện từ một khoảnh khắc thiên tài duy nhất.
Phía sau nó thường là rất nhiều năm quan sát, thử nghiệm, ghi chép và suy nghĩ.
Con đường của Giáo sư Tôn Thất Tùng cũng vậy.
Những thành tựu gắn liền với tên tuổi ông không được kể như những chiến thắng dễ dàng. Điều nổi bật hơn là thái độ đối với công việc: kiên trì trước một vấn đề, dám suy nghĩ khác và không ngại đi vào những hướng mà người khác chưa từng đi.
Đó cũng là điểm khiến Đường vào khoa học của tôi vẫn có giá trị đối với người đọc ngày nay.
Cuốn sách không đưa ra những công thức kiểu “5 bước để thành công” hay những lời động viên sáo rỗng. Thay vào đó, nó cho người đọc thấy một cuộc đời thực tế để tự rút ra bài học.
Muốn đi xa trong bất kỳ lĩnh vực nào, năng khiếu chỉ là một phần. Quan trọng hơn là khả năng làm việc lâu dài với một vấn đề ngay cả khi chưa nhìn thấy kết quả.
Khoa học và lòng yêu nước không tách rời nhau
Nếu chỉ nhìn vào tên sách, người đọc có thể nghĩ đây đơn thuần là câu chuyện về hành trình trở thành một bác sĩ, một nhà nghiên cứu.
Nhưng càng đọc, chúng ta càng nhận ra con đường khoa học của Tôn Thất Tùng luôn gắn với hoàn cảnh của đất nước.
Đối với ông, kiến thức không tồn tại riêng biệt với đời sống xã hội. Một nhà khoa học không chỉ nghiên cứu để thỏa mãn sự tò mò cá nhân mà còn phải tự hỏi tri thức của mình có thể giúp ích được gì cho con người.
Bởi vậy, bên cạnh hình ảnh một nhà nghiên cứu sắc sảo, cuốn sách còn cho thấy một trí thức có ý thức rất rõ về trách nhiệm của mình.
Điều này tạo nên chiều sâu đặc biệt cho tác phẩm.
Người đọc không chỉ theo dõi quá trình một con người bước vào khoa học, mà còn chứng kiến cách một trí thức lựa chọn vị trí của mình trước những biến động lớn của thời đại.
Một cuốn sách nhỏ dành cho những người đang tìm đường
Có lẽ đối tượng phù hợp nhất với Đường vào khoa học của tôi – Có con đường nào đẹp đến thế! chính là những người trẻ đang đứng trước nhiều lựa chọn.
Bạn không nhất thiết phải học y hay muốn trở thành nhà nghiên cứu mới có thể tìm thấy điều gì đó cho mình trong cuốn sách.
Bởi câu chuyện lớn hơn mà Tôn Thất Tùng kể thực chất là câu chuyện về việc tìm ra một con đường đáng để dành cả cuộc đời theo đuổi.
Đôi khi chúng ta quá tập trung vào câu hỏi:
“Mình nên chọn nghề gì?”
Nhưng cuốn hồi ký gợi ra một câu hỏi sâu hơn:
“Điều gì đáng để mình bỏ công sức tìm hiểu trong nhiều năm?”
Khi tìm được câu trả lời cho câu hỏi ấy, nghề nghiệp có thể chỉ còn là một phần của hành trình.
Review Đường vào khoa học của tôi: Có đáng đọc không?
Đường vào khoa học của tôi không phải một cuốn hồi ký đồ sộ. Tác phẩm cũng không cố biến cuộc đời Giáo sư Tôn Thất Tùng thành một câu chuyện huyền thoại.
Sức hấp dẫn của sách nằm ở điều ngược lại: sự chân thành và giản dị.
Qua những trang viết, người đọc nhìn thấy một con người yêu tri thức, thích quan sát, không ngừng đặt câu hỏi và luôn muốn tìm ra cách làm tốt hơn.
Đó có lẽ cũng chính là tinh thần quan trọng nhất của khoa học.
Với những người quan tâm đến lịch sử y học Việt Nam, cuộc đời các nhà khoa học Việt Nam hay đơn giản đang tìm kiếm một cuốn sách truyền cảm hứng về việc học tập và nghiên cứu, đây là tác phẩm rất đáng đọc.
Khép lại cuốn sách, điều còn đọng lại không hẳn là những thành tựu của một giáo sư nổi tiếng, mà là cảm giác về một con người đã tìm được con đường mình muốn đi và dành gần như toàn bộ cuộc đời cho con đường ấy.
Và khi nhìn lại hành trình đó, người đọc có thể hiểu vì sao câu hỏi “Có con đường nào đẹp đến thế!” lại trở thành một lời khẳng định đầy xúc động về cuộc đời làm khoa học.
